Το παιχνίδι της γάτας και του ποντικιού και η επίσκεψη του κ. Γιάγκλαντ στο Μπακού

Thorbjørn Jagland

Τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν παίζει την γάτα και το ποντίκι με το Συμβούλιο της Ευρώπης. Σε πρόσφατο ενημερωτικό δελτίο (Hunger strike, European values and an Open Letter) και στην ανοικτή επιστολή προς τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης τους Συμβουλίου της Ευρώπης (PACE) π ροτείναμε:

  • Να εγκαλέσουν τον Πρόεδρο Ιλχάμ Αλίγιεφ να χορηγήσει αμνηστία στους Ιλγκάρ Μαμάντοφ, Ανάρ Μαμαντλί και τους οκτώ ακτιβιστές που βρίσκονται σε απεργία πείνας πριν από την ανάληψη της προεδρίας της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης από το Αζερμπαϊτζάν στις 14 Μαΐου 2014.
  • Να καλέσουν τον Γενικό Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης να ταξιδέψει άμεσα στο Αζερμπαϊτζάν και να ταχθεί ρητά και αποφασιστικά στο πλευρό των δέκα αυτών και πολλών άλλων πολιτικών κρατουμένων.
  • Να υποστηρίξουν τον διορισμό νέου εισηγητή ή νέας εισηγήτριας για το ζήτημα των πολιτικών κρατουμένων ώστε να διερευνήσει την τάση φυλακίσεων στο Αζερμπαϊτζάν από την ψηφοφορία του Ιανουαρίου του 2013 και μετά.

Φαίνεται τουλάχιστον ένα από αυτά να συμβαίνει: Ο κ. Γιάγκλαντ επισκέπτεται το Μπακού.

«Ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης πρόκειται να συζητήσει το ζήτημα των πολιτικών κρατουμένων

Η κατάσταση των πολιτικών κρατουμένων στο Αζερμπαϊτζάν θα είναι ένα από τα κύρια θέματα στην ατζέντα κατά την επερχόμενη επίσκεψη στο Μπακού του Θόρμπγιορν Γιάγκλαντ, Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 8 Μαΐου. Σύμφωνα με πηγές στο Στρασβούργο ο Γιάγκλαντ θα επηρεάσει επίσης την κατάσταση της κράτησης της Λέιλα Γιουνούς, της Προέδρου του Ινστιτούτου για την Ειρήνη και την Δημοκρατία (IPD) και του συζύγου της Αρίφ Γιουνούσοφ και θα ασκήσει πίεση για αυτούς. Ένα ακόμα θέμα θα είναι οι πολιτικοί κρατούμενοι στο Αζερμπαϊτζάν και η ανάγκη να λυθεί αυτό το πρόβλημα εν όψει της ανάληψης από το Αζερμπαϊτζάν της Προεδρίας της Επιτροπή των Υπουργών.»

Φυσικά αυτό που μένει να δούμε είναι το τι αποτέλεσμα θα έχει αυτή η επίσκεψη. Ωστόσο, το γεγονός ότι ο κ. Γιάγκλαντ πηγαίνει στο Αζερμπαϊτζάν αυξάνει τις προσδοκίες. Ο κ. Γιάγκλαντ έχει να υπερασπιστεί μία κληρονομία. Είναι γενικός γραμματέας από τον Σεπτεμβρίου του 2009 και λίγες εβδομάδες θα διεκδικήσει την επανεκλογή του για δεύτερη θητεία.

Ένας γενικός γραμματέας δεν μπορεί να κάνει πολλά για να εμποδίσει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε κάποιο κράτος-μέλος τους Συμβουλίου της Ευρώπης. Ωστόσο, κάτι που ο γενικός γραμματέας πρέπει να κάνει είναι να μιλάει ανοικτά για τις συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κράτη-μέλη του Συμβουλίου. Σήμερα, η αξιοπιστία όλου του θεσμού διακυβεύεται λόγω των πολυετών παραβιάσεων των αρχών του από το Αζερμπαϊτζάν.  Επομένως η επερχόμενη επίσκεψη του κ. Γιάγκλαντ στο Μπακού είναι κρίσιμης σημασίας.

Οι εξελίξεις τις τελευταίες ημέρες καταδεικνύουν ακόμα περισσότερο την επείγουσα ανάγκη για δράση. Υπήρξαν περιστατικά παρενοχλήσεων διακεκριμένων Αζέρων υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – την ίδια στιγμή που το Αζερμπαιτζάν παρουσίαζε το πρόγραμμά του για την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρώπης. (βλ. παρακάτω). Τους επόμενους έξι μήνες η κυβέρνηση του Αζερπαϊτζάν διοργανώνει εκδηλώσεις για τον ρόλο της εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα, τον ρόλο των δικαστών στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το μέλλον των νέων... ενώ τώρα έχουμε δίκες-παρωδίες εναντίον υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοσιογράφων και νεαρών ακτιβιστών. Υπάρχει ισχυρότερη απόδειξη από αυτήν την κυνική συμπεριφορά για το ότι πολλές από αυτές τις εκδηλώσεις δεν έχουν κανένα σκοπό;

Τις τελευταίες ημέρες γίναμε μάρτυρες: της σύλληψης του δημοσιογράφου Ραούφ Μιρκαντίροφ· της σύλληψης της Λέιλα Γιουνούς και του συζύγου της Αρίφ Γιουνούς· της δίωξης σκεπτικιστών με την κατηγορία της κατασκοπίας. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως αυτήν του Επιτρόπου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης Νιλς Μούιζνιεκς, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ιθύνοντες έχουν παραμείνει σιωπηλοί. (Βλ. επίσης την δήλωση των Κάθριν Άστον και Στέφαν Φούλε).

N!DA activists on hunger strike since 17 April 2014: Bakhtiyar Guliyev, Rashad Hasanov, Rashadat Akhundov, Shahin Novruzlu, Mammad Azizov, Ilkin Rustamzada, Uzeyir Mammadli, Zaur Gurbanlı 

Από την άλλη πλευρά οι νεαροί ακτιβιστές της οργάνωσης NIDA, οι οποίοι βρίσκονται σε απεργία πείνας εδώ και δύο εβδομάδες, έκαναν μία αξιοσημείωτη δήλωση στο κλείσιμο της δίκης τους στο Μπακού την προηγούμενη εβδομάδα. Το ηθικό σθένος τους μπροστά στην αδικία ντροπιάζει την αναποτελεσματική μηχανή προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Στρασβούργο. Ρίχνει μια σκιά πάνω από την ιδέα της ανάληψης της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρώπης από το Αζερμπαϊτζάν. Στην τελική ομιλία τους στο δικαστήριο, μετά από 15 ημέρες απεργίας πείνας, οι ακτιβιστές της NIDA επιστράτευσαν τους μεγάλους διαφωνούντες της Σοβιετικής περιόδου για να ερμηνεύσουν τα κίνητρά τους:

«Ο Σολζενίτσιν στο  κείμενο με τον τίτλο "Να Μη Ζούμε Με Ψέματα"  έγραφε για την εξάρτηση των δεσποτικών καθεστώτων από την συμμετοχή όλων στα ψέματα. Έγραφε, ότι το πιο απλό και πιο άμεσο κλειδί για την απελευθέρωση που οι ίδιοι παραμελούμε έγκειται ακριβώς σε αυτό: στην ατομική μη συμμετοχή στα ψέματα. Αυτό ακριβώς κάνει η οργάνωση Nida.

Το κίνημα πολιτών Nida προσπάθησε να αντισταθεί και να εμποδίσει μία ολοκληρωτική νίκη της πολιτικής της κυβέρνησης. Οι συλλήψεις μας και οι συλλήψεις άλλων μελών, ξεκάθαρη ένδειξη θυμού και εκνευρισμού, αποδεικνύουν ότι είμαστε στον σωστό δρόμο της παρεμπόδισης αυτής της πολιτικής.»

Απευθύνθηκαν επίσης στους δικαστές και τους εισαγγελείς:

«...προκειμένου να είστε ήσυχοι με την συνείδηση σας, σας ενημερώνουμε ότι τα χρόνια που μας παίρνετε από την ζωή μας με την ποινή που επιβάλλετε δεν θα πάνε χαμένα. Είναι μία επένδυση κεφαλαίου για την ελευθερία του Αζερμπαϊτζάν. Επομένως, αν και είστε αντί-ήρωες, κάνετε κάτι καλό για αυτήν την χώρα.»

Πρόκειται για λόγο και πολιτικό ακτιβισμό στα πρότυπα του Λιου Σιαομπό για μη βίαιη αντίσταση στον αυταρχισμό. Στα πρότυπα της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όπως έκανε ο Αντρέι Ζαχάρωφ. Στα πρότυπα της Διεθνούς Αμνηστίας που τιμήθηκε με Νόμπελ Ειρήνης το 1977.

Αντρέι Ζαχάρωφ – Πρώην πολιτικός κρατούμενος, τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ
Αντρέι Ζαχάρωφ – Πρώην πολιτικός κρατούμενος, τιμήθηκε με Βραβείο Νόμπελ

Είναι μάλιστα ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός, ότι η ένταση της καταστολής και η αύξηση στον αριθμό των συλλήψεων υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμπίπτει με την περίοδο που ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου είναι και ο Πρόεδρος της Επιτροπής των Βραβείων Νόμπελ.

Ελπίζουμε ότι ο κ. Γιάγκλαντ θα καταφέρει κάτι την επόμενη εβδομάδα.

Ελπίζουμε να δοθεί τέλος στο παιχνίδι της γάτας και του ποντικιού που παίζει το Αζερπαϊτζάν με τους πολιτικούς κρατουμένους.

100 χρόνια πριν: οι συλλήψεις δεν μπόρεσαν να
100 χρόνια πριν: οι συλλήψεις δεν μπόρεσαν να
κάμψουν το φρόνημα τους: Σουφραζέτα στο Λονδίνο

Οι Ανατολικοευρωπαίοι αντιφρονούντες δεν είναι η μοναδική περήφανη παράδοση που φέρνουν στο μυαλό τα γεγονότα στο Μπακού.

100 χρόνια πριν, το 1913, η Βρετανική κυβέρνηση πέρασε την «Πράξη των Κρατουμένων, Προσωρινής Απαλλαγής για Λόγους Υγείας» για να κάμψει το φρόνημα μίας ομάδας θαρραλέων γυναικών –των σουφραζετών– οι οποίες μάχονταν για το δικαίωμα ψήφου. Ο νόμος αυτός έμεινε γνωστός ως «Πράξη της Γάτας και του Ποντικιού»

«Η Φιλελεύθερη κυβέρνηση του Άσκουιθ είχε έρθει σε πολύ δύσκολη θέση από την τακτική της απεργίας πείνας που εφάρμοζαν οι Σουφραζέτες. Πολλές από τις διάσημες Σουφραζέτες κατάγονταν από οικογένειες της μεσαίας τάξης και ήταν μορφωμένες. Όταν κάποιες Σουφραζέτες συλλαμβάνονταν ξεκινούσαν απεργία πείνας. Ήταν μία εσκεμμένη πολιτική για να τραβήξουν την προσοχή στα αιτήματα τους και να φέρουν σε δύσκολη θέση την κυβέρνηση. Ως αντίμετρο η κυβέρνηση κατέφευγε σε εξαναγκαστικό τάισμα των απεργών πείνας – μία πράξη που συνήθως εφαρμοζόταν σε άτομα που κρατούνταν στα λεγόμενα τότε φρενοκομεία. Αυτή η απλή πράξη αποτελούσε μεγάλη ντροπή για την κυβέρνηση.

Γι'αυτό εφάρμοσαν την Πράξη της Γάτας και του Ποντικιού. Η λογική ήταν απλή: η Σουφραζέτα θα συλλαμβανόταν· θα ξεκινούσε απεργία πείνας· οι αρχές θα περίμεναν έως ότου ήταν πολύ αδύναμη (λόγω της έλλειψης τροφής) να προκαλέσει οποιοδήποτε πρόβλημα αν βρισκόταν ελεύθερη. Τότε θα απελευθερωνόταν 'με άδεια'. Θεωρείτο ότι εκτός φυλακής η πρώην κρατούμενη θα ξεκινούσε να τρώει ξανά και θα ανακτούσε δυνάμεις μετά από κάποιο διάστημα. Αν διέπραττε κάποιο αδίκημα ενώσω βρισκόταν σε άδεια θα συλλαμβανόταν άμεσα και θα στελνόταν στην φυλακή... Η πράξη έμεινε γνωστή με αυτό το όνομα λόγω της συνήθειας της γάτας να παίζει με το θήραμα της (το ποντίκι) πριν το αποτελειώσει.»

Οι σουφραζέτες μάχονταν για μία ριζοσπαστική ιδέα – την κατοχύρωση ίδιων πολιτικών δικαιωμάτων για άνδρες και γυναίκες – όπως οι ακτιβιστές του NIDA υπερασπίζονται την ριζοσπαστική ιδέα η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και οι διατάξεις της να εφαρμόζονται και στο Αζεμπαϊτζάν. Ο στόχος της Βρετανικής κυβέρνησης τότε ήταν να κάμψει το φρόνημα τους, χωρίς να διασυρθεί, παίζοντας την γάτα με το ποντίκι. Αυτό συμβαίνει στο Μπακού σήμερα.

Τελικά, η ιστορία δεν ήταν στο πλευρό της τότε Βρετανικής κυβέρνησης. Το ίδιο ισχύει για το καθεστώς στο Μπακού. Ο κ. Γιάγκλαντ ίσως θυμηθεί του πολιτικούς κρατούμενους που η Επιτροπή Νόμπελ έχει τιμήσει κατά καιρούς. Ίσως θυμηθεί και την ιστορία των σουφραζετών. Και να πει στον πρόεδρο Ιλχάμ Αλίγιεφ ότι είναι στην λάθος πλευρά της ιστορίας. Όμως σίγουρα το Συμβούλιο της Ευρώπης δεν θα πρέπει να είναι στην λάθος πλευρά της ιστορίας.

Αφίσα για τις σουφραζέτες – Ηνωμένο Βασίλειο, αρχές του 20ου αιώνα
Αφίσα για τις σουφραζέτες – Ηνωμένο Βασίλειο, αρχές του 20ου αιώνα

ΥΓ.: Είναι δυνατόν μία δικτατορία που φυλακίζει τους υποστηρικτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να παρουσιάζει ένα πλήρες πρόγραμμα για την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρώπης, αδιαφορώντας για το δικό της τραγικό μητρώο ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Και αν είναι δυνατόν, τι δηλώνει αυτό για την κατάσταση στον Συμβούλιο;

Παραθέτουμε το αρχικό πρόγραμμα της Αζέρικης προεδρίας Συμβουλίου της Ευρώπης. Δεν θα αισθανθούν τουλάχιστον ντροπή οι συμμετέχοντες από όλη την Ευρώπη, όταν τους καλωσορίσει το καθεστώς Αλίγιεφ για να συζητήσουν τα ακόλουθα;

20 - 21 Μαΐου: Συνάντηση με τους συντονιστές του Χάρτη για την Εκπαίδευση στη Δημοκρατική Ιθαγένεια και την Εκπαίδευση στα Δικαιώματα του Ανθρώπου του Συμβουλίου της Ευρώπης

22 - 23 Μαΐου: Συναντήσεις με το Προεδρείο και την Μόνιμη Επιτροπή της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης

1 - 3 Ιουνίου: Διάσκεψη για την Παροχή δημόσιων υπηρεσιών στο πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της χρηστής διακυβέρνησης

17 Ιουνίου: Συνάντηση με το Προεδρείο της Συνδιάσκεψης Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών της Ευρώπης

18 - 20 Ιουνίου: Διάσκεψη των Ευρωπαίων Συνηγόρων του Πολίτη στο Μπακού

20 - 21 Ιουνίου: Διάσκεψη για την νέα Πλατφόρμα του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Επίδραση της Ψηφιοποίησης στον Πολιτισμό

30 Ιουνίου - 1 Ιουλίου: Διάσκεψη υψηλού επιπέδου για την καταπολέμηση της διαφθοράς

3 - 4 Ιουλίου: Συνεδρίαση της ολομέλειας για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης

1 - 2 Σεπτεμβρίου: Ετήσια συνάντηση ανταλλαγής σχετικά με την θρησκευτική διάσταση του διαπολιτισμικού διαλόγου

1 - 30 Σεπτεμβρίου: Συνάντηση πλατφόρμας για το ταμείο για την νεολαία και τις δομές χρηματοδότησης

10 - 11 Σεπτεμβρίου: Σεμινάριο για την αναθεώρηση της Στρατηγικής για την Κοινωνική Συνοχή και το Σχέδιο Δράσης του Συμβουλίου της Ευρώπης

18 - 21 Σεπτεμβρίου: Διάσκεψη υψηλού επιπέδου για την Πολιτική Γειτονίας τους Συμβουλίου της Ευρώπης

1 - 5 Οκτωβρίου: Εκδήλωση με το κίνημα του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της ρητορικής μίσους No hate speech movement

6 - 9 Οκτωβρίου: Εορτασμός των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2014

10 - 11 Οκτωβρίου: Διάσκεψη υψηλού επιπέδου για τον ρόλο των εθνικών δικαστών για την βελτίωση της εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σε επίπεδο χωρών

20 - 26 Οκτωβρίου: Η 4η Περιφερειακή Υπουργική Συνάντηση για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Χώρου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης

28 - 30 Οκτωβρίου: Παγκόσμιο Φόρουμ των ΗΕ για τη Νεολαία

30 - 31 Οκτωβρίου: Πολιτική του Συμβουλευτικού Φόρουμ για τις Πολιτιστικές Διαδρομές